Od św. Piotra do Jana Nepomucena. Galeria wiślanych świętych

Jedną z form religijności jest kult świętych patronów. W naszym cyklu nie może zabraknąć opowieści o tych, którzy związani są z wodą i z Ciechocinkiem.

Wodniacy: rybacy, flisacy, żeglarze, marynarze mają wielu świętych patronów. Są to: św. Anna, św. Barbara, św. Brendan, św. Wojciech, św. Mikołaj, św. Piotr Apostoł, Szymon Piotr, św. Jan Chrzciciel, św. Jan Nepomucen, św. Antoni Padewski, św. Krzysztof, św. Andrzej i bł. Jan z Łobdowa. Postacie niektórych z nich są uwidocznione w ciechocińskim kościele parafialnym (obraz, witraże z Pracowni św. Łazarza w Warszawie, polichromie i rzeźby) oraz w pobliżu Wisły.

Zacznijmy od jednego z dwóch patronów naszej parafii. Święty Piotr zanim został pierwszym biskupem Rzymu, zajmował się rybołówstwem, podobnie jak jego ojciec Jan. Pochodził z Betsaidy nad jeziorem Genezaret. Około 31. roku życia został uczniem i apostołem Jezusa. W Nowym Testamencie znajdziemy jego dwa listy. Patronuje wodniakom, jednak częściej jest kojarzony jako postać trzymająca klucze do Bram Królestwa Niebieskiego. Zresztą klucze to najbardziej znany atrybut św. Piotra, chociaż są nim także sieci rybackie.

Wyobrażenie św. Piotra znajdziemy wewnątrz ciechocińskiej świątyni. Na neorenesansowym obrazie ukazany jest ze św. Pawłem, drugim patronem parafii. Przedstawiony jest jako siwowłosy starzec z brodą. W rękach trzyma klucz i księgę. Z kolei na witrażu pochodzącym z początków XX wieku również towarzyszy mu św. Paweł. W latach sześćdziesiątych XX wieku wnętrze kościoła zostało gruntownie zmienione. Łucja i Józef Oźminowie namalowali polichromie w technice freskowo-sgraffitowej. Jedna ze scen ukazuje uwolnienie św. Piotra z więzienia. Nie ma zaś wizerunku z sieciami.

Z kolei św. Anna, matka Maryi, to patronka nie tylko matek, małżeństw, wdów i piekarzy, ale także żeglarzy. W ciechocińskiej świątyni przedstawiona jest na jednym z witraży.

Św. Jan Chrzciciel, syn Zachariasza i Elżbiety, dokonał chrztu Jezusa w Jordanie. Ta scena jest częstym tematem w sztuce. Za krytykę niemoralnego życia Heroda Antypasa został uwięziony, a następnie ścięty. Kult św. Jana Chrzciciela jako patrona wodniaków ma związek z wodą – rzeką Jordan i chrztem Jezusa. Od jego imienia pochodzi tzw. świętojanka, czyli okres, w którym następuje letnie wezbranie wód w rzekach. Ponadto od dawna istniało przekonanie, że można się kąpać w rzece dopiero po 24 czerwca, czyli po dniu, któremu patronuje św. Jan. Postać tego świętego jest tematem jednego z fresków Łucji i Józefa Oźminów.

Św. Antoni Padewski (1195-1231), starannie wykształcony franciszkanin, to jeden z najbardziej cenionych kaznodziejów średniowiecza. Jest patronem nie tylko osób i rzeczy zaginionych, dzieci, górników, małżeństw, narzeczonych, położnych, ubogich, podróżnych, ale także rybaków. Ci ostatni modlili się do niego, aby pomógł złowić, czyli znaleźć ryby. Figura św. Antoniego stoi wewnątrz kościoła. Franciszkanin trzyma na rękach Dzieciątko Jezus.

Z inicjatywy prof. Marka Grzesia, mieszkańca Ciechocinka, w 2014 roku w pobliżu wału wiślanego, na skrzyżowaniu ulic Słońsk Górny i Lipnowskiej, stanęła figura św. Jana Nepomucena, wyrzeźbiona w drewnie przez Krzysztofa Zawackiego. Na cokole został zaznaczony poziom fali powodziowej z pamiętnego roku 1924, kiedy to uzdrowisko bardzo ucierpiało z powodu wylewu Wisły.

Figury św. Jana Nepomucena, uznawanego za patrona powodzian, stawiano od wieków na terenach, którym groziły wylewy rzek. Ta ciechocińska ma przypominać tragedię sprzed lat, a przede wszystkim przestrzegać przed zagrożeniem ze strony kapryśnej królowej polskich rzek.

Inspiracją do napisania tego artykułu była niezwykle interesująca wystawa w Muzeum Etnograficznym im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu „Dla żeglowania bezpiecznego. Święci patroni i sanktuaria wodniaków wiślanych”, której kuratorem był Artur Trapszyc.

Aldona Nocna