Przeprawa, która przyniosła klęskę

W listopadowy wieczór wspominamy jedno z wielu ważnych wydarzeń historycznych – powstanie nazwane od miesiąca, w którym się zaczęło, listopadowym. Co ciekawe, jego przebieg i tragiczne skutki związane są z Ciechocinkiem.

Wieczorem 29 listopada 1830 roku podporucznik Piotr Wysocki wszedł do Szkoły Podchorążych Piechoty w Łazienkach. Powiedział do zebranych: „Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów!”.

Młodzi spiskowcy pomaszerowali na Belweder, gdzie rezydował wielki książę Konstanty, który uciekł w przebraniu przed buntownikami. Tysiące warszawiaków ruszyło na Arsenał. Spisek wojskowy przerodził się w powstanie. 3 grudnia na czele Rządu Tymczasowego stanął książę Adam Jerzy Czartoryski. Gen Józef Chłopicki został mianowany Wodzem Naczelnym. Książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki jedzie do Petersburga, pragnąc rokowań z Mikołajem I. Polska delegacja chce domagać się od cara respektowania postanowień konstytucji z 1815 roku, zwołania sejmu z udziałem posłów z ziem zabranych oraz opuszczenia przez wojska rosyjskie terytorium Królestwa Polskiego.

Przeprawa przez Wisłę

Sytuacja w kraju zaczęła się zaogniać. 5 lutego 1831 roku armia rosyjska wkroczyła do Królestwa. Rozpoczęły się walki, w których Polacy pokazali swoją siłę. Jednakże w wyniku tchórzliwych działań gen. Skrzyneckiego przewagę zaczęli uzyskiwać Rosjanie. Szansą zwycięstwa Polaków była epidemia cholery, która wybuchła wiosną i zaczęła dziesiątkować oddziały wroga. Nikt nie przewidział, że do klęski dojdzie w wyniku „manewru Paskiewicza”, którego głównym autorem był gen. Karl Wilhelm von Troll.

Gen. Iwan Paskiewicz postanowił zaatakować Warszawę od zachodu. 4 lipca 1831 r. główne siły armii ruszyły spod Pułtuska na Płock. Dogodnym miejscem przeprawy przez Wisłę były okolice Osieka. Rosjanom pomogli Prusacy, którzy zaopatrzyli wojska w materiały do budowy mostów. Do Ciechocinka w ciągu kilkunastu dni przedostało się ponad 50 tysięcy żołnierzy. Sprawną przeprawę wojska z taborami konnymi i armatami umożliwiły berlinki, czyli rzeczne łodzie transportowe oraz pontony angielskie. Awangardę stanowił oddział gen. Piotra Pahlena. Rosjanie stacjonowali w okolicach Raciążka – ówczesnego miasta. Rozpoczęły się gwałty i rabunki. Pobudowano prowizoryczne piece do wypieku chleba. Robiono zapasy dla armii.

Epidemia

Postój oddziałów rosyjskich przyniósł śmiertelne żniwo, bowiem z imperium została przywleczona epidemia cholery. W budynkach warzelni urządzono szpital, a w sąsiedztwie dopiero co wybudowanych dwóch pierwszych tężni i warzelni zaczęły powstawać cmentarze choleryczne. Szczątki ofiar, elementy umundurowania znajdowano po wielu latach w różnych miejscach. Dwa lata temu, w trakcie prac przy wale przeciwpowodziowym, odnaleziono sześć zbiorowych mogił ze szczątkami ludzkimi. Po guziku i fragmencie szkaplerza z napisem rozpoznano, że zostali w nich pochowani Rosjanie. Ludzkie kości spoczęły w specjalnej kwaterze na cmentarzu komunalnym w Ciechocinku.

Zaraza nie powstrzymała wojska, które ruszyło na Warszawę. Strategiczne obejście polskich pozycji od północy przyniosło klęskę Warszawie. Powstanie upadło. Nastała „noc paskiewiczowska”.

Patriotyzm Wolickiego

Dodać należy, że w powstanie zaangażował się Konstanty Leon Wolicki, ten, który przyczynił się do budowy warzelni soli w Ciechocinku i którego pomysłowi miasto tak wiele zawdzięcza. To on pomagał Druckiemu-Lubeckiemu zwołać Radę Administracyjną, prowadził rozmowy z księciem Konstantym, czy zaangażuje się w mediacje z bratem. 6 grudnia został mianowany generalnym intendentem armii, jednak szybko podjął się misji dyplomatycznych we Francji, a w 1831 r. w Turcji. Za zaangażowanie w powstanie został srogo ukarany. Jego olbrzymi majątek został w całości skonfiskowany, a on sam został pozbawiony praw cywilnych.

W wyniku przeprawy Ciechocinek poniósł znaczne straty. Uruchomienie warzelni soli zostało znacznie opóźnione. Produkcja soli ruszyła dopiero 21 października 1832 roku, choć tężnie stały już od lat gotowe do zatężania solanki.

Aldona Nocna