Anna Korwin-Juszkiewiczowa: córka dyktatora [ROK PRAW KOBIET]

Osobą, której postać warto wspomnieć, jest Anna Korwin-Juszkiewiczowa, córka dyktatora powstania styczniowego, która przyczyniła się do budowy pomnika swojego słynnego ojca w naszym uzdrowisku.

Sejm ustanowił rok 2018 Rokiem Praw Kobiet. Jest to okazja, by przypomnieć zasłużone dla Ciechocinka panie. Te, które stąd pochodziły, te, które związały swoje życie zawodowe z uzdrowiskiem, pozostawiając po sobie trwały ślad, czy te, które o nim pisały.

Anna Korwin-Juszkiewiczowa była starszą córką Anny Pikiel i Romualda Traugutta. Rok przed ślubem jej przyszła matka musiała zmienić wyznanie (była luteranką), aby wziąć ślub z katolikiem. Pierworodna córka Trauguttów przyszła na świat w 1853 r. w Dęblinie. Wychowała się w kochającej rodzinie. Niestety, na przełomie lat 1859/60 w ciągu zaledwie kilku miesięcy zmarła ukochana babka Romualda, jego żona i dwoje dzieci. Zrozpaczony wdowiec nosił się nawet z zamiarem wstąpienia do zakonu. Spowiednik przypomniał mu o obowiązkach wobec dwóch córek. Traugutt przeniósł się z Warszawy do odziedziczonego majątku w Ostrowiu koło Kobrynia. W 1861 r. Anna i Alojza zyskały macochę, bowiem ojciec ożenił się z Antoniną Kościuszkówną (krewną słynnego Naczelnika), aby dziewczynki miały kobiecą opiekę.

Kiedy wybuchło powstanie, Traugutt, były oficer armii carskiej, przyjął dowodzenie nad zbrojnym oddziałem, zostawiając córki pod opieką żony. Po jednej z przegranych bitew wyjechał do Warszawy i oddał się do dyspozycji Rządu Narodowego. Wyjechał z misją dyplomatyczną do Paryża, a po powrocie 17 października 1863 r. przejął całą władzę. W kwietniu następnego roku, na skutek donosu, dyktator powstania został aresztowany. 19 lipca 1864 r. wydano wyrok. Traugutt został zdegradowany i skazany na karę śmierci. Przed śmiercią otrzymał listy od rodziny. Jego jedenastoletnia wówczas córka Anna napisała: „Bądź pewny, Ojcze, że całym moim postępowaniem, będę się starała dowieść mojej Ciebie miłości, a mam w Bogu pociechę, że pobłogosławi moim chęciom i sprawię pociechę Tobie, mojej najdroższej Mamie i tym wszystkim, co mną się opiekują”. Ojciec Anny został stracony na stokach Cytadeli.

Mimo trudnej sytuacji finansowej córki Traugutta otrzymały dzięki troskliwej macosze staranne wykształcenie. Po ukończeniu pensji w Warszawie wyjechały do Paryża, gdzie kontynuowały edukację, wspierane materialnie przez Hotel Lambert. Powróciły do kraju. Anna wyszła za mąż i zamieszkała w Białej, zaś Alojza została nauczycielką na pensji pani Sikorskiej w Warszawie.

Córka Traugutta była niezwykle skromna. Kiedy z okazji rocznicy powieszenia członków Rządu Narodowego prasa warszawska poruszyła sprawę wsparcia dzieci dyktatora powstania, „Przegląd Powszechny” otrzymał list od Anny Korwin-Juszkiewiczowej z informacją, że ma „dostateczne, choć skromne zaopatrzenie i mieszka przy mężu w powiecie skierniewickim, a jej siostra Alojza już nie żyje”. Poprosiła, aby ofiary, które miały być dla niej zebrane, zostały przekazane na biednych weteranów z 1863 roku.

Anna Korwin-Juszkiewiczowa z oddaniem pielęgnowała pamięć wielkiego ojca. Pisała o nim artykuły wspomnieniowe, brała udział w odsłanianiu tablic pamiątkowych ku jego czci. W lipcu 1928 roku gościła w Ciechocinku, witana z honorami przez władze miasta. Podczas jej pobytu powstał pomysł, aby w uzdrowisku stanął pomnik Romualda Traugutta. Projekt opracował architekt P. Palado. Na czele komitetu budowy pomnika stanął dr Leonard Lorentowicz. Mieszkańcy i kuracjusze składali dobrowolne datki, organizowano bale i koncerty. Składkę przekazał również marszałek Józef Piłsudski. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 18 sierpnia 1929 r. Na kamiennym cokole był wyrzeźbiony wizerunek Traugutta, poniżej jego imię i nazwisko oraz daty urodzin i śmierci. Na górze stanęła figura przedstawiająca zrywającego się do lotu orła. Co ciekawe, pomnik został wykonany z elementów rozebranego po I wojnie światowej soboru św. Aleksandra Newskiego, który stał na placu Saskim (dziś Piłsudskiego) w Warszawie. Ciechociński monument zniszczyli Niemcy podczas II wojny światowej. W maju 1945 r. odbudowano go na innym cokole, już bez wizerunku Traugutta. Kolumnę wieńczy orzeł.

Anna Korwin-Juszkiewiczowa była uzdolniona muzycznie. Zmarła w 24 maja 1938 r. Jej synowie zginęli w Powstaniu Warszawskim. Młodsza siostra Alojza została bohaterką powieści historycznej „Panna Trau” Hanny Muszyńskiej-Hoffmannowej.

Aldona Nocna