Michalina Mościcka. Pierwsza dama [ROK PRAW KOBIET]

Przed laty w sezonie można było spotkać na spacerze pod tężniami pierwszą damę, Michalinę Mościcką. Była żoną prezydenta RP – Ignacego, który wypoczywał w Ciechocinku w czerwcu 1932 r. i dla którego rok później wybudowano Dom Reprezentacyjny Państwowego Zakładu Zdrojowego zwany Dworkiem Prezydenta.

Sejm ustanowił rok 2018 Rokiem Praw Kobiet. Jest to okazja, by przypomnieć zasłużone dla Ciechocinka panie. Te, które stąd pochodziły, te, które związały swoje życie zawodowe z uzdrowiskiem, pozostawiając po sobie trwały ślad, te, które o nim pisały, czy te, które tu bywały.

Pierwsza Dama przybyła do Ciechocinka we wrześniu 1927 roku. Odwiedziła w Wojskowym Szpitalu Sezonowym przebywającego na leczeniu syna Józefa. Zachowały się z tej wizyty zdjęcia publikowane w „Zdroju Ciechocińskim”. Na jednym płk Czesław Wincz wręcza jej kwiaty. Drugie wykonano przed gankiem „Warszawianki”. Przedstawia ono Panią Prezydentową z synem, adiutantem osobistym Prezydenta Rzeczypospolitej, rotmistrzem Kazimierzem Jurgielewiczem, płk. dr. Czesławem Winczem – komendantem Wojskowego Szpitala Sezonowego w Ciechocinku i ordynatorem Szpitala – płk. Julianem Dracem. W tamtym czasie była to szczególna wizyta, odnotowana przez prasę.

Michalina Mościcka z domu Czyżewska przyszła na świat w 1871 roku w Klicach. Jej ojciec był urzędnikiem państwowym i zadbał o jej edukację. Po ukończeniu gimnazjum w Płocku uzyskała uprawnienia nauczycielki i chciała zająć się edukacją dzieci. Jednak upatrzył ją sobie jej cioteczny brat, Ignacy. Zaręczył się z nią, gdy miała 16 lat. Przyszły prezydent pisał w swojej autobiografii: „Bliskie pokrewieństwo i bardzo młody wiek kuzynki miały duże znaczenie w moim wyborze. Dzięki bowiem tym warunkom obiecywałem sobie mieć większy wpływ przy dalszym wychowaniu mojej przyszłej małżonki. Pragnąłem ją jak najbardziej dostroić do mojej późniejszej działalności społecznej”. Ślub odbył się 22 lutego 1892 roku w Płocku i wymagał dyspensy udzielonej przez papieża ze względu na bliskie pokrewieństwo narzeczonych. Panna nie była zbyt urodziwa, ale miała wiele zalet. Okazała się znakomitą towarzyszką życia Ignacego, który prowadził działalność konspiracyjną. Razem z nim konstruowała i przenosiła bomby, które były używane w zamachach terrorystycznych na przedstawicieli rosyjskich władz. Po dekonspiracji, z powodu zagrożenia aresztowaniem, wyjechała razem z mężem za granicę. Dzieliła z nim trudy emigracji w Londynie. Urodziła pięcioro dzieci: Michała, Helenę, Józefa i Franciszka. Pierwsza z córek urodzona w 1893 roku zmarła we wczesnym dzieciństwie na koklusz, co ojciec przypłacił załamaniem nerwowym. Rodzina biedowała, Ignacy imał się różnych prac jako robotnik, pomocnik fryzjera, produkował też kefir. Kontynuował studia w Technical College w Finsbury. W 1896 roku poznał Józefa Piłsudskiego, co miało wpływ na jego późniejsze życie.

W 1897 roku Mościccy zamieszkali we Fryburgu, gdzie Ignacy rozpoczął karierę naukową. Dostał stanowisko asystenta na uniwersytecie. Michalina zaczęła zapraszać Polaków mieszkających w Szwajcarii, prowadząc dom otwarty. Mimo propozycji pracy w prywatnym laboratorium w Zurychu, Ignacy Mościcki przyjął propozycję Politechniki Lwowskiej. Małżonkowie tęsknili za krajem, więc skorzystali z oferty i w 1912 roku wyjechali do Lwowa, gdzie Ignacy objął katedrę na Politechnice, a Michalina zaangażowała się w walkę o równouprawnienie kobiet i mężczyzn. Działała w Związku Równouprawnienia Kobiet. Była jedną z założycielek lwowskiego koła Ligi Kobiet Galicji i Śląska przy Naczelnym Komitecie Narodowym. Zaangażowała się także w działalność niepodległościową. Kierowała sekcją pomocy legionistom i ich rodzinom. Pracowała jako siostra miłosierdzia w wojskowym lazarecie. Pełniła też funkcję prezesa Komitetu Obywatelskiego Polek, była również kurierką I Brygady. Wzięła udział w odbijaniu Lwowa z rąk ukraińskich.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wzięła udział w wyborach i została radną Lwowa. Od 1920 roku przewodniczyła Naczelnemu Zarządowi Ligi Kobiet Polskich. Była aktywną feministką, walczącą z dyskryminacją kobiet. Kiedy w 1922 roku kobiety miały utrudniony dostęp na listy wyborcze partii politycznych, Michalina Mościcka, wspierana przez lwowski oddział Ligi Kobiet Polskich, wystawiła w okręgu lwowskim listy wyborcze do Sejmu i Senatu, na których znalazły się tylko kobiety. Niestety, żadna z nich nie wygrała.

W 1926 r. Zgromadzenie Narodowe wybrało jej męża na prezydenta II Rzeczpospolitej, a ona została pierwszą damą. Podobnie jak małżonek patronowała różnym przedsięwzięciom społecznym, gospodarczym i artystycznym. Zaangażowała się w pracę Międzynarodowego Kongresu Zwalczania Handlu Kobietami. Opiekowała się ubogimi i osieroconymi dziećmi. Urządzała zbiórki pieniężne. Kiedy w 1927 roku powódź dotknęła mieszkańców Małopolski, utworzyła Centralny Komitet Społeczny Pomocy Ofiarom Powodzi, którym kierowała. Udało się wówczas zebrać 5 milionów złotych. Pierwsza Dama wspierała także wiele innych inicjatyw.

Zmarła w 18 sierpnia 1932 roku w Spale po długiej chorobie serca. Pracowała do ostatnich dni życia. Spoczywa w grobowcu rodzinnym na Powązkach w Warszawie. Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi na polu pracy społecznej.

Aldona Nocna